काठमाडौं उपत्यकाभित्र बनाइने घरको कुन तला कस्तो हुनुपर्छ ? यस्तो छ सरकारी मापदण्ड

सरकारले काठमाडौं उपत्यकाभित्र रहेका महानगरपालिका, नगरपालिका र नगरोन्मुख गाविसहरुमा निर्माण गरिने घर तथा भवनका लागि मापदण्ड बनाएको छ । हामी आज तपाइँलाई सरकारी मापदण्ड अनुसार घर निर्माण कसरी गर्ने भनेर जानकारी गराउँदै छौं । 

यस्तो छ मापदण्ड

मुख्य भवन (पुरानो शहरी क्षेत्रमा बन्‍ने भवनहरु बाहेक) साइडमा पर्याप्त मात्रामा ढल निकासको सुविधा हुने गरी जमिनको सतह भन्दा भवनको प्लिन्थको सतह कम्तिमा ४५ सेमी र बढीमा ९० सेमी हुनु पर्नेछ । 
भित्री चोक– कुनै पनि भित्री चोकहरु त्यस्तो चोकको नजिकैको बाटोको केन्द्रीय रेखाको सतह देखि कम्तिमा १५ सेमी माथि उठाइएको हुनुपर्नेछ ।

बस्‍न योग्य कोठाहरु:

प्रत्येक कोठाको उचाई (भुईको सतह देखि सिलिङसम्म) २.३० मीटर भन्दा कम हुनु हुँदैन । भिरालो छाना भएको खण्डमा कोठाको उचाई सालाखाला २.३ मीटर भन्दा कम हुनु हुँदैन । 

साइज – मानिसहरु बस्‍नको निमित्त प्रयोगमा आउने एउटा मात्र कोठा भए न्यूनतम चौडाई २.४ र कोठाको क्षेत्रफल ७.५ वर्ग मीटर हुनु पर्नेछ । यस्ता कोठाहरु दुई वा सो भन्दा धेरै भए एउटा कोठाको न्यूनतम क्षेत्रफल ७.५ वर्ग मीटर र अर्को कोठाको न्यूनतम क्षेत्रफल ७.० वर्ग मीटर हुनु पर्नेछ र चौडाई कम्तीमा १.८ मीटर भए हुनेछ ।

भान्सा कोठा

उचाई– भान्सा कोठाको उचाई (भुईदेखि सिलिंगसम्म) २.२ मीटर भन्दा कम हुनु हुँदैन । 

साइज– खाना खाने डाइनिङ छुट्टै ठाउँ भएमा भान्सा कोठा न्यूनतम १.८ मीटर चौडाई र 

क्षेत्रफल ६.० वर्ग मीटर भन्दा कम हुनु हुँदैन । स्टोरको निमित्त छुट्टै व्यवस्था गरिएमा भान्सा कोठाको क्षेत्रफल ४.५ वर्ग मीटरसम्म गर्न सकिनेछ । खाना खानको निमित्त समेत उपयोग गर्ने भान्सा कोठा भए न्यूनतम चौडाई २.१ मीटर र क्षेत्रफल ७.५ वर्ग मीटर हुनु पर्नेछ ।

भान्साको रुपमा प्रयोग हुने कोठाहरुको अन्य व्यवस्थाहरु निम्‍न बमोजिम हुनेछ: 

(क) भाँडाकुँडाहरु धुने छुट्टै व्यवस्था भएकोमा वाहेक यस्ता पानीहरुको निकास सिधै वा सिंकमार्फत् फोहोर पानी बग्‍ने पाइपसम्म हुनु पर्नेछ ।
(ख) पानी छिर्न नसक्ने खालको भुई हुनु पर्नेछ । 
(ग) आवश्यक भए धुँवा जाने निकास हुनुपर्ने छ 
(घ) झ्याल, भेन्टिलेटर वा यस्तै प्रकारको खुला भाग हुनु पर्नेछ 

वाथरुम र शौचालय 

उचाई– वाथरुम वा शौचालयको निमित्त कोठाको उचाई २ मीटर भन्दा कम हुनु हुँदैन । 
साइज– वाथरुमको लागि कोठाको साइज १.३ मीटर × १.० मीटर भन्दा कम हुनु हुँदैन । शौचालयको निमित्त चौडाई न्यूनतम ०.९ मीटर र न्यूनतम क्षेत्रफल १.१ वर्ग मीटर हुनु पर्नेछ । वाथरुम र शौचालय एउटैमा भए यस्तो कोठाको साइज २.२ मीटर × १.२ मीटर भन्दा कम हुनु हुँदैन । 

प्रत्येक वाथरुमम र शौचालयको लागि निम्‍न थप व्यवस्थाहरु लागू हुनेछन्ः

(क) कम्तिमा पनि एउटा गाह्रोमा वाहिरी हावाको लागि खुला भाग भएको हुनु पर्नेछ । 
(ख) पानी नछिर्ने किसिमका भुई भएको अवस्थामा वाहेक कुनै पनि वाथरुम वा शौचालय कुनै कोठाको सिधा माथि वा तल (आफ्नो वाथरुम, शौचालय आदि बाहेक) पर्ने गरी बनाउनु हुँदैन । 
(ग) पानी नछिर्ने सामाग्रीबाट र पानी नछिर्ने किसिमबाट बनाइएको हुनु पर्नेछ । 
(घ) वाथरुम वा शौचालय चारैतिरबाट घेरिएको हुनु पर्नेछ र त्यस्तो गाह्रो वा पर्खालमा भुईको सतहबाट कम्तिमा १ मीटरको चौडाईसम्म पानी नछिर्ने सामाग्रीहरुबाट सतह मिलाइएको हुनु पर्नेछ । 
(ङ) वाथरुम वा शौचालयका भुईहरु पानीको निकास वा ढल भए तिर भिरालो पारिएको हुन पर्नेछ । कोठा वा वरण्डातिर त्यस्तो वाथरुम वा शौचालयको पानी जाने गरी भिरालो पार्न हुँदैन । 
(च) कुनै शाफ्ट वा खुला भागतर्फ खुलेको झ्याल वा भेन्टिलेशन हुनु पर्नेछ र त्यस्तो झ्याल वा भेन्टिलेशनको क्षेत्रफल कम्तिमा ०.३ वर्ग मीटर र चौडाई कम्तिमा ०.३ मी. हुनु पर्नेछ ।

टाँड, लोफ्ट 

उचाई– यसको उचाई कम्तिमा २.१ मीटर हुनु पर्नेछ । 
साइज– मानिस बस्‍नको निमित्त प्रयोग हुने कोठामा रहने टाँडले त्यस्तो कोठामा क्षेत्रफलको २५ प्रतिशत भन्दा बढी क्षेत्रफल ओगट्नु हुँदैन र यस्तो टाँडले कुनै पनि अवस्थामा कोठाको भेन्टिलेशनलाई असर पार्नु हुँदैन । 
लोफ्ट– यसको अधितकतम उचाई १.५ मीटर हुनेछ । भान्सामा बनाइने हो भने यसले भान्साको क्षेत्रफलको २५ प्रतिशत भन्दा बढी क्षेत्रफल ओगट्नु हुँदैन र यो भुईको सतहबाट कम्तिमा पनि २.१ मीटर माथि रहेको हुनु पर्छ । वाथरुम, शौचालय र कोरिडोरमा रहने लिफ्टले भने शत प्रतिशत भाग ओगट्ने गरी वनाउन सकिने छ ।

बुईगल

मानिस बस्‍नको निमित्त बुईगललाई प्रयोग गरिने भएमा यसमा पर्याप्त मात्रामा भेन्टिलेशन र प्रकाशको व्यवस्था भएको हुनु पर्नेछ र यस्तो बुईगलको उचाई होचो भागमा १.२ मीटर र धुरी वा माथिल्लो भागमा २.३ मीटर भन्दा कम हुनु हुँदैन । 

स्टोर कोठा 

उचाई– यसको उचाई २.१ मीटर भन्दा कम हुनु हुँदैन । 
साइज– आवासिय भवनको स्टोर कोठाको क्षेत्रफल २ वर्ग मिटर भन्दा कम हुनु हुँदैन । 

ग्यारेज 

उचाई– यसको उचाई २.१ मीटर भन्दा कम हुनु हुँदैन ।
साइज– साइज निम्‍न अनुसार हुनु पर्नेछ: 

(क) निजी ग्यारेजको साइज न्यूनतम २.५ मीटर × ५ मीटर हुनु पर्नेछ । 
(ख) सार्वजनिक ग्यारेजको साइज पार्किङ्ग गर्ने वाहनहरुको संख्या आदिको आधारमा हुनु पर्नेछ

भूमिगत तला 

भुमिगत तलालाई आवासको निमित्त प्रयोग गर्न पाइने छैन । भूमिगत तल्ला आवश्यकता अनुसार दुई तल्लासम्म पनि निर्माण गर्न पाईनेछ । 
स्थानीय निर्माण सम्बन्धी व्यवस्थाहरु तथा जग्गा उपयोग सम्बन्धी व्यवस्थाहरुसंग मेल खाने गरी मात्र भूमिगत तला निर्माण गर्न सकिनेछ । 
विभिन्‍न क्षेत्र, उपक्षेत्र र बाटोहरुको लागि तोकिएको निर्माण रेखा र सेटब्याक छोडी बाँकि सम्पूर्ण जग्गामा बेसमेण्टको परिभाषाको उपयोग भित्र बनाउन पाउनेछ । 

(क) सामान्य प्रज्वलनशील खालका घरेलु वा अन्य वस्तुहरु स्टोर गर्नका निमित्त। 
(ख) स्ट्रङ्ग रुम, पछाडी पट्टीको भूमिगत कोठा आदिको निमित्त। 
(ग) भवनको सेवा र सुविधाको लागि प्रयोग हुने एयर कन्डिसन सम्बन्धी वा अन्य मेशिन वा यन्त्रहरुको निमित्त । 
(घ) पार्किङ्गको निमित्त । 

भूमिगत तलामा निम्‍न व्यवस्थाहरु हुनुपर्नेछ: 

(क) भूमिगत तलाको उचाई कम्तिमा २.१ मीटर हुनु पर्नेछ । 
(ख) पर्याप्त मात्रामा भेन्टिलेशनको व्यवस्था हुनु पर्नेछ । 
(ग) कुनैपनि भूमिगत तला छोप्‍ने भुइँ प्रबेश मार्गको केन्द्र सतहबाट बढीमा १.२ मिटरमात्र हुनु पर्नेछ ।
(घ) जमिन माथिको पानी यस्तो भूमिगत तलामा पस्‍न नसक्ने व्यवस्था गरिएको हुनु पर्नेछ । 
(ङ) भूमिगत तलाका गाह्रोहरु र भुईहरु पानी छिर्न नसक्ने गरी बनाइएको हुनु पर्नेछ र ओसिलोपनालाई रोक्नको निमित्त समेत पर्याप्त मात्रामा व्यवस्था गरिएको हुनु पर्नेछ । 
(च) भूमिगत तलाको निमित्त छुट्टै बाटोको व्यवस्था हुनु पर्नेछ । एक भन्दा धेरै भर्याङ्गहरु भएको भवनमा यस्तो भर्याङ्गले नै भूमिगत तला र माथिल्लो तलाहरुबीच ‘फायर सेपरेशन’को काम गर्ने गरी राखिएको हुनुपर्नेछ ।

सीमा पर्खाल 

सीमा पर्खालको निमित्त निम्‍न व्यवस्था लागू हुनेछ:

 (क) सीमा पर्खालको उचाई बाटोको केन्द्र रेखाबाट बढीमा १.५ मीटर हुनुपर्छ । स्थानीय निकायको स्वीकृति लिएर २.१ मी. सम्म उचाई भएको सीमा पर्खाल लगाउन सकिनेछ तर यस्तो पर्खालको माथिल्लो ०.६ मीटर खुला किसिमले बनाउनु पर्नेछ । 

(ख) माथि (क) मा उल्लेखित व्यवस्था जेलहरुको निमित्त लागू नहुने र औद्योगिक भवन निर्माण, विद्युत् सवस्टेशनहरु, ट्रान्सफर स्टेशनहरु, शैक्षिक भवनहरु वा अन्य सार्वजनिक रुपमा प्रयोग हुने भएमा स्थानिय निकायले बढीमा २.४ मी. सम्मको उचाईलाई स्वीकृति दिन सक्नेछ

यो पनि पढ्नुहोस: काठमाडौंमा घर बनाउँदै हुनुहुन्छ ? यस्तो छ काठमाडौं महानगरले जारी गरेको भवन निर्माण मापदण्ड

इनार

मानिसको उपयोगको निमित्त वा घरेलु उपयोगको निमित्त आवश्यक पानीको आपूर्ति गर्ने उद्देश्यले राखिने इनार सम्बन्धी व्यवस्था निम्‍न अनुसार हुनेछ: 

(क) कुनै पनि प्रकारको फोहोरहरु फाल्ने वा जम्मा गर्ने खाल्डो वा ठाउँबाट कम्तिमा पनि १६ मी. टाढा रहने गरी र यस्तो ठाँउमा भन्दा माथि पर्ने गरी इनार राखिनु पर्नेछ । 
(ख) बाहिरबाट जाने पानीले इनारको पानीलाई दुषित पार्न नपाउने गरी इनारको स्थान तय गर्नु पर्नेछ । 
(ग) इनारको भित्री व्यास कम्तिमा १ मी. को हुनु पर्नेछ । 
(घ) रुखमुनि पर्ने भए इनार माथि ढकन वा छहारी राख्नु पर्नेछ । 
(ङ) जमिनको सतहबाट कम्तिमा पनि १ मी. को उचाईसम्म गाह्रो लगाइएको हुनुपर्नेछ र इनारको वरिपरि कम्तिमा पनि १.८ मी. परसम्म पानी नछिर्ने सामाग्रीको प्रयोग गरी त्यसमाथि पर्ने पानी इनारभन्दा बाहिर बहने व्यवस्था मिलाइएको हुनु पर्नेछ । 
(च) इनारको सबै भागहरु स्थायी किसिमले निर्माण गरिनु पर्नेछ । 
(छ) जमिनबाट कम्तिमा पनि १.८ मी. को गहिराईसम्म इनारको भित्री सतहलाई पानी नछिर्ने बनाइनु पर्नेछ ।