घरजग्गा कारोबार : शहरभित्र सुस्ताउँदै, काँठ क्षेत्र गुल्जार

काठमाडौं । ललितपुरको रिङरोडबाट करीव ५/७ किलोमिटर बाहिर निस्कँदा खाली जग्गा प्रशस्तै भेटिन्छ । त्यो खाली जग्गामा कतै खेतिपाती गरिरहेको देखिन्छ भने कतै प्लटिङ गरिरहेको देखिन्छ । 

ललितपुरको सानागाउँ, गोदामचौर, हरिसिद्धी, ठेँचो, गोदावरी, सन्तानेश्वर महादेव लगायत भित्री क्षेत्रहरुमा जग्गा किन्ने र देखाउने व्यक्तिहरुको दैनिक लवालस्कर नै हुने गर्छ । समय कटाउन सजिलो र राम्रै कमिसन पनि आउने हुँदा स्थानीय बुढापाका पनि खरिदकर्तालाई घरजग्गा देखाउँदै हिँड्ने गरेको भेटिन्छ । 

शहरभित्र बढ्दो महंगीसँगै खाली जग्गा पनि भेटिन छाडेपछि घरजग्गा व्यवसायीहरुको ध्यान ललितपुरको दक्षिणी बेल्टतिर सोझिएको छ जहाँ दैनिक ठूलो संख्यामा जग्गा किनबेच भइरहेको छ । काठमाडौंमा स्थाई बसोबास गर्नेदेखि जग्गा किनबेच गर्ने व्यवसायीसम्मले ललितपुरको दक्षिणी भागलाई रोजाईमा पार्न थालेका छन् । 

ललितपुरको गोदावरी, हरिसिद्धी, साना गाउँ, गोदामचौर लगायत ठाउँमा अहिले जग्गा किनबेच बढ्दै गइरहेको स्थानीय बताउँछन् । लगनखेलस्थित मालपोत कार्यालयको तथ्यांकले पनि जग्गाको किनबेच सबैभन्दा बढी काँठ क्षेत्रमा भइरहेको देखाउँछ । चालु आर्थिक बर्षको पहिलो साउनदेखि बैशाखसम्म १० महिनामा लगनखेल मालपोत कार्यालयबाट १४ हजार ५०५ घरजग्गा किनबेच भएको छ जुन उपत्यकाका मालपोत कार्यालयमध्ये सबैभन्दा बढी हो ।

उपत्यकाको मुख्य बिन्दू मानिने रत्नपार्कबाट करीव १५/२० किलोमिटर दुरीमा रहेको थानकोट, नागढुंगा, दहचोक, मातातिर्थ, किर्तिपुर र दक्षिणकाली क्षेत्रमा पनि घरजग्गा किनबेच उछालिएको छ । काठमाडौं छिर्ने प्रवेशद्धार थानकोटमा घरजग्गा किनबेच तिब्र भइरहेको प्रोपर्टी ३६० का सञ्चालक सन्तोष प्रधान बताउँछन् ।

पश्चिम क्षेत्रबाट काठमाडौं आएर यहीँ भविष्य खोजिरहेका मानिसहरुको रोजाईमा किर्तिपुर, थानकोट, दहचोक लगायत ठाउँहरु पर्छन । शहरभित्र जग्गाको मूल्य चर्किएपछि मध्यमबर्गको रोजाई ती ठाउँमा पुगेको हो । जग्गाको कारोबार बढ्दै गएपछि अहिले थानकोटमै प्रतिआना १५/२० लाखभन्दा कम मूल्यमा जग्गा पाउन मुस्किल भइसकेको छ ।

तीन क्षेत्रको जग्गा किनबेच गर्ने कलंकी मालपोत कार्यालयको तथ्यांक हेर्दा पछिल्लो १० महिनामा १२ हजार ५६ घरजग्गा किनबेच भएको देखिन्छ । यो अवधिमा कलंकी मालपोतबाट ललितपुर र भक्तपुर मालपोत कार्यालयपछि सबैभन्दा बढी घरजग्गा किनबेच भएको छ । 

अरनिको राजमार्गले दुई भागमा छुट्याएको भक्तपुरको काँठ क्षेत्र पनि अहिले घरजग्गा किनबेचका हटस्पट बनेका छन् । सहज सडक पहुँच, स्तरीय विद्यालय र हस्पिटल लगायत सुविधाहरु बढ्न थालेका कारण पनि भक्तपुरमा घरजग्गा किन्नेहरु बढ्न थालेका हुन् । त्यसो त अझै पनि भक्तपुरमा कम मूल्यमै जग्गा पाउने हुँदा मध्यम बर्गको रोजाई भक्तपुरतर्फ देखिएको हो । 

हेर्नुहोस इन्फोग्राफिक्समा 

भक्तपुर मालपोत कार्यालयको तथ्यांक अनुसार, पछिल्लो १० महिनामा भक्तपुरमा १३ हजार ८६२ घरजग्गा किनबेच भएका छन् जुन ललितपुरपछि सबैभन्दा बढी किनबेच हो । अहिले भक्तपुरको कुनाकुनासम्म पुग्दा पनि १० लाखभन्दा कम मूल्यमा जग्गा भेट्याउन मुस्किल पर्छ । मध्यम बर्ग र घरजग्गा व्यवसायीको नजर भक्तपुरमा सोझिएपछि जग्गाको मूल्य पनि उचालिन पुगेको छ ।

काठमाडौंको उत्तर–पूर्वी भेग साँखुमा पनि घरजग्गा कारोबार गुल्जार बनिरहेको छ । मेलम्ची जोड्ने सडकसँग जोडिएको साँखु क्षेत्रमा कम मूल्यमा घडेरी खोज्नेहरु तानिन थालेका छन् । रत्नपार्कबाट झन्डै २५ किलोमिटर दुरीमा रहेको साँखु क्षेत्र अहिले घरजग्गा किनबेचको हटस्पट बनेको साँखु मालपोत कार्यालयको तथ्यांकले पनि देखाउँछ । पछिल्लो १० महिनामा साँखु मालपोत कार्यालयबाट ७ हजार ५७ घरजग्गा किनबेच भएका छन् ।

उपत्यकाका मालपोत कार्यालयबाट १० महिनामा घएको घरजग्गा किनबेचको तथ्यांक  

	साउन	भदौ	असोज	कार्तिक	मंसिर	पुस	माघ	फागुन	चैत	बैशाख
लगनखेल	९४१	१६४	४२५	४२५	१८४६	२१०७	२३२१	२१५४	२७५१	१३७१
गोटीखेल	१९	१	६	६	४०	४३	४८	४६	४१	२२
भक्तपुर	९८७	१५६	२२	२२	१७०५	२१६२	२२९१	२२८०	२८१६	१४२१
डिल्लीबजार	१६०	३०	१७४	१७४	२६७	३७९	४३४	४४४	४४४	२६५
चावहिल	५१९	१२६	४३६	४३६	६९९	८८७	१००८	१००७	१३१०	६८३
कलंकी	८१५	११०	६५३	६५३	१२७६	१५६४	१९१६	१७६८	२२६६	१०३५
साँखु	५४२	७६	३०६	३०६	६३८	९५१	११२३	१०५४	१३२८	७३३
मनमैजु	३२१	७४	३३९	३३९	५०९	६६०	८०६	७९६	९०५	४८०
टोखा	१६१	२६	२०५	२०५	२७१	३८६	४५२	३७८	४६७	२४९

उपत्यकाका बाहिरी बेल्टहरु जहाँ भर्खर कच्ची बाटो पुगेको छ त्यहाँ आनाको १० लाखदेखि २० लाखसम्म जग्गा किन्न पाइन्छ । ती ठाउँमा अहिले जग्गा किनबेच बढेको नेपालभूमि रियलस्टेट एजेन्सीका सञ्चालक बिक्रम लामा बताउँछन् । ती ठाउँहरुमा रियलस्टेट कम्पनीहरुले पनि धमाधम प्लटिङ गरेर घडेरी बिक्री गरिरहेका छन् । र, मध्यम बर्गले पनि काठमाडौंमा घर बनाएर बस्ने सपना पुरा गर्न ती ठाउँमा गएर घडेरी किनिरहेका छन् ।

चक्रपथभित्र घरजग्गाको मूल्य अकासिएको र खाली जग्गा पनि कम हुँदै गएपछि कारोबार पनि कम देखिन्छ । मुख्य शहरमा धेरै पोपर्टी (घरजग्गा) किनबेच भन्दा पनि महंगो मूल्यका ठूला पोपर्टी बढी किनबेच हुने गरेको छ । मुख्य शहरभित्रका प्रमुख ठाउँहरुको घरजग्गा किनबेच हुने डिल्लीबजार मालपोत कार्यालयका अनुसार, पछिल्लो १० महिनामा २ हजार ७७१ घरजग्गा किनबेच भएका छन् ।

कलंकी मालपोत कार्यालयबाट १० महिनामा १२ हजार ०५६ घरजग्गा किनबेच भएका छन् भने चाबाहिल मालपोतबाट ७ हजार १११, मनमैजुबाट ५ हजार २२९ र टोखाबाट २ हजार ८०० घरजग्गा किनबेच भएका छन् ।

चक्रपथ बाहिरका खाली देखिने ठाउँहरु धमाधम प्लटिङ भइरहेका छन् । र, त्यहाँ जग्गाको ठूलो कारोबार पनि भइरहेको देखिन्छ । सरकारले प्लटिङ गर्न रोकेपनि भित्री बाटो प्रयोग गरेर स्वीकृति लिई प्लटिङ भइरहेको घरजग्गा व्यवसायी बताउँछन् ।

अहिले काठमाडौं उपत्यकाका कुनाकाप्चातिर पुग्दा धमाधम प्लटिङ गरिरहेको देख्न सकिन्छ । पछिल्लो समय प्लटिङमा २० फिटको बाटो अनिवार्य राख्नुपर्ने भएकोले पनि जग्गाको मूल्य शहरको छेउमै पुग्दा पनि आनाकै २० लाखसम्म पर्ने गरेको व्यवसायीको भनाई छ ।

घरजग्गा किनबेचमा रेकर्ड

कोभीड महामारीका बिचमै पनि देशभर घरजग्गा किनबेच उछालिएको छ । यही समय इतिहासकै सर्बाधिक धेरै घरजग्गा किनबेच भएका छन् । काठमाडौं उपत्यकामा पनि कोभीडकै बिचमा घरजग्गा किनबेच चुलीमा पुगेको छ ।

हेर्नुहोस इन्फोग्राफिक्समा 

भूमि व्यवस्थापन तथा अभिलेख विभागका अनुसार, काठमाडौं उपत्यकामा चैत महिनामा सर्वाधिक धेरै घरजग्गा किनबेच भएको छ । चैत महिनामा मात्र उपत्यका भित्रका ९ वटा मालपोत कार्यालयबाट १२ हजार ३२८ घरजग्गा किनबेच भएका छन् जुन सम्भवत इतिहासकै सर्बाधिक धेरै किनबेच हो ।

विभागका अनुसार, साउन महिनामा उपत्यकामा ४ हजार ४६५ घरजग्गा किनबेच भएका थिए भने भदौमा ७६३ मात्र घरजग्गा किनबेच भएको थियो । भदौमा सरकारले ४ गतेदेखि २४ गतेसम्म निषेधाज्ञा लगाउँदा मालपोत कार्यालयमा कारोबार ठप्प भयो । त्यसैले पनि कम कारोबार भएको विभागको भनाई छ ।

यसैगरी, असोजमा २५ सय ६६ घरजग्गा किनबेच भए भने कार्तिमा पनि सोही संख्यामा घरजग्गा किनबेच भएको देखिन्छ । मंसिरमा ७ हजार २५१, पुसमा ९ हजार १३९, माघमा १० हजार ३९९, फागुनमा ९ हजार ९२७, चैतमा १२ हजार ३२८ र बैशाख महिनामा ६ हजार २५९ घरजग्गा किनबेच भएका छन् ।

कोभिड महामारीको दोस्रो लहर सुरु भएसँगै सरकारले १६ गतेदेखि निषेधाज्ञा लगाएको हुनाले बैशाखमा घरजग्गा किनबेच आधा घटेको तथ्यांकले देखाउँछ ।

दशैंपछि घरजग्गा किनबेच बढ्दै गइरहेको तथ्यांकले देखाउँछ । साउनदेखि बैशाख महिनासम्म उपत्यकामा मात्रै ६५ हजार ६६३ घरजग्गा किनबेच भएका छन् ।

राजश्व असुलीमा डिल्लीबजार दोस्रो  

घरजग्गा किनबेच र जग्गा प्रशासनसम्बन्धि अरु सेवा प्रवाह गरेवापत राजश्व असुली गर्नेमा पनि ललितपुर मालपोत कार्यालय पहिलो नम्बरमा देखिएको छ । ललितपुर मालपोत कार्यालयबाट १० महिनामा ४ अर्ब ८७ करोड ८१ लाख रुपैयाँ कुल राजश्व संकलन भएको छ जसमध्ये ३ अर्ब २५ करोड रजिष्ट्रेसन शुल्क र १ अर्ब ५३ करोड रुपैयाँ पुँजीगत लाभकरको हिस्सा रहेको छ ।

घरजग्गा किनबेचको संख्यामा सबैभन्दा पछाडि रहेपनि डिल्ली बजार मालपोत कार्यालय राजश्व असुलीमा भने दोस्रो नम्बरमा छ । यो मालपोत कार्यालयबाट ठूला र महंगा पोपर्टी खरिद बिक्री हुने हुँदा किनबेच संख्या कम र राजश्व असुली धेरै हुने गर्छ ।

काठमाडौं उपत्यकाका ९ वटा मालपोत कार्यालयबाट साउनदेखि बैशाखसम्म असुली भएको राजश्वको इन्फोग्राफिक्स   

माथिको इन्फोग्राफिक्सलाई टेबलबाट थप प्रष्ट पार्न खोजिएको छ 

000	रजिष्ट्रेशन शुल्क	पुँजिगत लाभकर	कुल संकलित राजश्व
लगानखेल	३ अर्ब २५ करोड	१ अर्ब ५४ करोड	४ अर्ब ८७ करोड
गोटिखेल	४० लाख	२५ लाख	६५ लाख
भक्तपुर	१ अर्ब ९४ करोड	१ अर्ब ५ करोड	३ अर्ब १० करोड
डिल्लीबजार	२ अर्ब ४३ करोड	९० करोड	३ अर्ब ४९ करोड
चावाहिल	१ अर्ब ९४ करोड	८६ करोड	२ अर्ब ८६ करोड
कलंकी	२ अर्ब ११ करोड	१ अर्ब ६ करोड	३ अर्ब २६ करोड
साँखु	६४ करोड	३१ करोड	९६ करोड
मनमैजू	६७ करोड	३१ करोड	१ अर्ब १ करोड
टोखा	५१ करोड	२३ करोड	७७ करोड

विभागका अनुसार, डिल्ली बजार मालपोत कार्यालयबाट ३ अर्ब ४९ करोड रुपैयाँ कुल राजश्व असुली भएको छ जसमध्ये रजिष्ट्रेसन शुल्क २ अर्ब ४३ करोड र पुँजीगत लाभकर ९० करोड रुपैयाँ रहेको छ ।

१० महिनामा करीव ३ अर्ब २६ करोड राजश्व संकलन गर्दै कलंकी मालपोत उपत्यकाको तेस्रो ठूलो कार्यालय बनेको छ । भक्तपुर मालपोतबाट ३ अर्ब १० करोड रुपैयाँ राजश्व संकलन भएको छ भने चाबाहिलबाट २ अर्ब ८६ करोड, मनमैजूबाट १ अर्ब १ करोड, साँखुबाट ९६ करोड, टोखाबाट ७७ करोड र गोटीखेलबाट ६२ करोड रुपैयाँ कुल राजश्व संकलन भएको छ ।

उपत्यकाका ९ मालपोत कार्यलयमध्ये सबैभन्दा कम घरजग्गा कारोबार, जग्गा प्रशासन सम्बन्धि काम र राजश्व असुली गर्ने ललिपुरको गोटीखेल मालपोत कार्यालय हो । 

काठमाडौं उपत्यकाका ९ वटा मालपोत कार्यालयमा साउनदेखि बैशाख महिनासम्म घरजग्गा धितो बन्धक राखेर बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरुबाट कर्जा निकालेको तथ्यांक